Een marktplaats voor warmte

Nederland krijgt er een nieuwe beurs bij: eentje waar in warmte wordt gehandeld, de warmtehandelsplaats. Volgens Roelof Potters van Alliander Duurzame Gebiedsontwikkeling is zo’n beurs logisch als je een warmterotonde aanlegt waarop diverse bronnen hun warmte kunnen leveren. Warmte wordt belangrijk voor energiezekerheid in de toekomst.

In Zuid-Holland werken 27 partijen samen om een netwerk aan te leggen voor de afname en levering van warmte. Het gaat om restwarmte uit de industrie in de Rotterdamse haven en om natuurlijke warmte die diep uit de grond wordt gehaald (geothermie).

Anders dan andere energiebronnen, veroorzaakt restwarmte en geothermie totaal geen CO2 of schadelijke stoffen. Warmte kan één van de grote vervangers worden van olie en gas. Die zijn hard nodig omdat de voorraden fossiele brandstoffer op raken, speelbal zijn van geopolitieke spanningen (Rusland, Midden-Oosten) en tot grote milieuschade leiden.

Open net
Hoe krijg je warmte echter bij de afnemers, de tuinders en de huishoudens? Er liggen wel al enkele lokale leidingen. Er is echter een wijd vertakt netwerk door de provincie Zuid-Holland nodig, wil iedereen aan het net kunnen leveren of afnemen. De 27 partijen in de provincie die hieraan werken, waaronder ook Alliander, bundelden hun krachten in het Programma Warmte Koude Zuid-Holland.

Een warmtenet is namelijk te groot en te complex om door één of enkele partijen te realiseren. Beter is dat in collectief verband te doen, net als vroeger de gas- en elektranetten. Het is de voorwaarde voor vrij leveren en afnemen, wat de leveringszekerheid ten goede komt.

Met die zekerheid zullen bedrijven en particulieren eerder durven vertrouwen op warmte als energiebron en ertoe overstappen. Zo verwacht Roelof Potters, General Manager Sustainable Area Development bij Alliander Duurzame Gebiedsontwikkeling: “Je krijgt een veel stabielere stroom die pieken en dalen beter opvangt dan wanneer je met één partij te maken hebt. Bijkomend voordeel is dat bijstoken door fossiel gestookte centrales voor back up minder nodig is.”

Handelsplaats
Alliander neemt het voortouw bij zo’n ‘warmterotonde’, omdat het bewust is van de afnemende voorraden en de schadelijke effecten van gas. “Als je dan een open net aanlegt, waaraan iedereen kan leveren afnemen, wordt een handelsplaats voor warmte logisch,” zegt Roelof. “Je moet niet afhankelijk zijn van één commerciële partij of die wel of geen interesse heeft. Of dat de centrale waarop een net draait door z’n levensduur is en niet wordt vervangen. Er is vrije markt en stabiele leverantie nodig voor een optimale prijs.”

Wanneer de prijs van warmte daalt, neemt ook de vraag ernaar toe. In dat geval hoef je potentiële gebruikers minder met campagnes te overtuigen en te stimuleren. De energierekening en de vergelijking van prijzen zullen mensen vanzelf overtuigen, zo leert de ervaring in Duitsland. Een open net maakt het bovendien voor bewonersgroepen makkelijker om collectief zelf tot warmteopwekking over te gaan.

Groot potentieel
Een netwerk en een handelsplaats zijn de voorwaarden, het potentieel van warmte is volgens Roelof groot in Zuid-Holland. “In het zuidelijk deel van Zuid-Holland is veel geothermie én er ligt de Rotterdamse haven waar veel restwarmte vrijkomt. In dit deel van Nederland wonen veel mensen dichtbij elkaar, waardoor een netwerk sneller rendeert.”

Tuinders wisselen nu al warmte uit, bij Bleiswijk, maar doen dit via één partij. Een open net biedt hen in de toekomst voordelen. Roelof: “Bij een open warmtemarkt hoeven ze dadelijk geen garantie meer te geven dat ze voor twintig jaar aan het net leveren. En de prijs zal dalen.”

Integraal systeem
Met een warmterotonde en een warmtehandelsplaats zijn we er echter nog niet. Roelof voorziet uiteindelijk één integraal systeem voor alle energiebronnen; warmte, zon, wind, biogas. “Met elke energievorm zijn eigen systeem is de leveringszekerheid veel geringer en de prijs niet optimaal.”

Biogas is vooral handig als er een piek is in energieverbruik in de winter en in niet-stedelijke gebieden. Zonne-energie is juist weer handig in de zomer, maar levert in de winter minder op. “We zullen alle stromen nodig hebben als we het huidige aanbod van fossiele brandstoffen willen vervangen. Alleen zonne-energie, alleen windenergie of alleen warmte is niet voldoende. We moeten alle zeilen bijzetten, want het Energieakkoord geldt voor 2023. Dat is vreselijk dichtbij.”