7/12/2017 – Inbreng NEPROM Rondetafelgesprek Warmtewet Commissie EZK van de Tweede Kamer

De NEPROM is de vereniging van projectontwikkelaars en vertegenwoordigt zo’n 60 ondernemingen die professioneel opdrachtgever zijn in de woningbouw en/of het commercieel vastgoed. Het zijn zelfstandige projectontwikkelbedrijven en ontwikkelbedrijven gelieerd aan bouwbedrijven, institutionele vastgoedbeleggers, woningcorporaties, financiële instellingen en anderen. De leden van de NEPROM zijn opdrachtgever voor meer dan 50% van alle nieuwe marktwoningen (koop en huur; ca 25.000 woningen jaarlijks) die in Nederland gerealiseerd worden.

Wij spitsen onze reactie toe op twee, voor de nieuwbouw belangrijke elementen: het afschaffen van de aansluitplicht op het aardgasnet voor nieuwbouw en de aansluitplicht op het warmtenet voor nieuwbouw en de hoge bijkomende kosten die daarbij in rekening worden gebracht.

Voor wat betreft het aardgasloos maken van de nieuwbouw De NEPROM:

  • onderschrijft de keuze om van het aardgas af te gaan en daarbij met de nieuwbouw te beginnen (door middel van het schrappen van de gasaansluitplicht voor nieuwbouw);
  • onderschrijft de ambitie van het Regeerakkoord om aan het einde van deze kabinetsperiode jaarlijks ongeveer 50.000 nieuwbouwwoningen zonder aardgasaansluiting op te leveren en zet zich daar met kracht voor in;
  • is er voorstander van op een redelijke termijn (nader te onderzoeken maar beslist niet eerder dan 2021) over te gaan naar een algeheel verbod op een aardgasaansluiting voor nieuwbouw;
  • is tegenstander van het overhaast invoeren van een aardgasaansluitverbod voor de nieuwbouw, conform het initiatief-wetsvoorstel van mevrouw Van Tongeren, omdat dat de sector onvoldoende tijd biedt om zich daar op voor te bereiden en tot ongelukken zal leiden, waar de bewoners van de nieuwe woningen de dupe van worden;
  • merkt op dat de realisatie van aardgasloze nieuwbouwwoningen (met een daarbij behorende energieprestatie die voldoet aan de nieuwe BENG-norm) op dit moment zo’n 15.000 euro aan meerkosten met zich meebrengt, die in lang niet alle gevallen in de verkoopprijs of in de huur kan worden verdisconteerd. Meerkosten die de koper of huurder op dit moment vaak nog niet bereid is om vrijwillig te betalen, ook al zou hij/zij op termijn die investering weer terug kunnen verdienen door lagere energiekosten (overigens voor een belangrijk deel teniet gedaan door het voornemen om de salderingsregeling versneld af te schaffen);
  • benadrukt dat slechts een zeer beperkt aantal ontwikkelaars, beleggers, bouwbedrijven en installateurs ervaring heeft met de realisatie van aardgasloze, all electric woningen en dat voor het merendeel van die partijen dit een geheel nieuwe techniek is waarvoor men nog de nodige kennis en ervaring moet opdoen en men ook nog het nodige leergeld zal moeten betalen;
  • pleit bij het Rijk er voor om gezamenlijk met projectontwikkelaars, beleggers, woningcorporaties, bouwers, installateurs en toeleveranciers goed te onderzoeken hoe de transitie naar aardgasloze nieuwbouw het beste vorm kan worden gegeven en welke activiteiten daarvoor noodzakelijk zijn teneinde te voorkomen dat zich op grote schaal aanloopproblemen voor gaan doen;
  • verzoekt het Rijk de overgang naar gasloze nieuwbouw zorgvuldig te monitoren en periodiek te evalueren en zo nodig bij te sturen;
  • verzoekt het Rijk om samen met de sector flankerende maatregelen te treffen gericht op kennisoverdracht en communicatie richting bouw, installatiesector, toeleverende industrie, adviseurs en consumenten teneinde aanloopproblemen te beperken, en hiervoor middelen beschikbaar te stellen; een en ander in het verlengde van het ZEN-programma dat wordt uitgevoerd door Bouwend Nederland, Aedes, NVB en NEPROM met steun van BZK;
  • verzoekt het Rijk te bevorderen dat de nieuwbouw als broedkamer voor de bestaande voorraad wordt gebruikt, waar het gaat om aardgasloos bouwen, en hiervoor middelen beschikbaar te 1 stellen bedoeld voor gerichte innovaties op grootschalige voorloopprojecten (in overleg tussen gemeenten en opdrachtgevers aan te wijzen), waarbij de marktvraag vanuit opdrachtgevers naar specifieke nieuwe, technische oplossingen wordt gebundeld;

Voor wat betreft de Warmtewet De NEPROM:

  • benadrukt dat het aansluiten van nieuwbouwwoningen op een (hoge temperatuur) warmtenet over het algemeen géén goede oplossing is. Verplichte aansluiting van nieuwbouw op warmtenetten doorkruist het beleid en de inzet van marktpartijen om de nieuwbouw versneld naar energieneutraal te brengen. Nieuwbouwwoningen hebben vanaf 2020, wanneer zij aan de BENG-eisen moeten voldoen, zo’n laag energiegebruik voor ruimteverwarming en warm tapwater, dat de woning nagenoeg geheel in de eigen energiebehoefte kan voorzien. In de meeste gevallen door gebruik te maken van een warmtepomp in combinatie met pv-panelen. Aansluiting op het elektriciteitsnet is dan voldoende. Uitzondering is wellicht een aansluiting van gestapelde nieuwbouw op een duurzaam, lage temperatuurwarmtenet (wat nu nog niet of nauwelijks beschikbaar is), die afhankelijk van de hoogte van het gebouw wel energie- en kostenefficiënt kan zijn.
  • verzoekt daarom de Tweede Kamer tot het aanpassen van de warmtewet (en andere toepasselijke wetgeving), zodanig dat landelijk de mogelijkheid tot een aansluitplicht voor nieuwbouw op warmtenetten komt te vervallen. En in aanvulling daarop gemeenten verbiedt in private (gronduitgifte)contracten voor de nieuwbouw aansluiting op een warmtenet verplicht te stellen.
  • verzoekt de Tweede Kamer de wet zodanig aan te passen dat het onmogelijk wordt om bij nieuwbouw “andere kosten dan louter de kosten voor het fysiek aansluiten van een woning op het net, zoals een kostendekkingsbijdrage die nodig is om projecten kostendekkend te maken.” in rekening te brengen. In het wetsvoorstel heeft een louter optische verschuiving plaatsgevonden van “aansluitkosten bij nieuwbouw” naar “andere bijkomende kosten bij nieuwbouw”. De facto blijft daardoor de wettelijke mogelijkheid bestaan dat bij nieuwbouw zeer hoge, extra kosten in rekening worden gebracht, terwijl dat bij de bestaande bouw niet is toegestaan. Een dergelijk onderscheid mist elke grond en dient derhalve ongedaan te worden gemaakt.
  • benadrukt dat ontwikkelaars en woningcorporaties – in tegenstelling tot wat in de toelichting staat vermeld – bij nieuwbouwprojecten absoluut niet in de positie zijn om te onderhandelen met de warmteleverancier over die “bijkomende kosten” of over de aansluitplicht zelf. Er bestaat geen enkele onderhandelingsvrijheid; zie wat dat betreft ook de rechtszaken die ontwikkelaars gedwongen zijn te voeren om onder die aansluiplicht vandaan te komen bij woningen die voldoen aan BENG- en/of NOM-eisen.
  • benadrukt dat het gewijzigde wetsvoorstel tot gevolg heeft dat als gevolg van de monopolypositie van de warmteleverancier ook in de toekomst extreem hoge bijkomende kosten (oplopend tot 7.000 euro per woning; en in het geval van warmte- en koudeleverantie zelfs richting 10.000 euro) bij een aansluiting op een nieuwbouwwoning in rekening kunnen worden gebracht. Voor zover mogelijk zullen die meerkosten – net als de aansluitkosten – doorberekend worden aan de kopers en huurders van deze woningen. Zij betalen dan zowel voor een zeer hoge energiekwaliteit van hun nieuwbouwwoning conform de BENG-eisen (al snel 15.000 euro extra aan kosten) als voor een veel duurdere, nutteloze aansluiting op het warmtenet. Bovendien loopt de terugverdientijd op doordat de saldering eens versneld wordt afgeschaft. Dit is geen goede basis voor draagvlak bij de bevolking voor de energietransitie.

16/12/2017 – Reactie Maya van der Steenhoven, Directeur Programmabureau Warmte Koude Zuid-Holland

Beste Neprom,

In het kader van het rondetafelgesprek december 2017 over de warmtewet heeft Neprom een zienswijze ingediend. Deze zienswijze ziet er op eerste blik positief uit. Neprom spreekt zich uit voor een gasloze toekomst. En bevestigt dat deze in de nieuwbouw moet beginnen.

Waarom ben ik dan toch zo ongelooflijk teleurgesteld dat partijen als de Rabobank, Abn Amro, Bam, Heijmans, VolkerWessels, Ymere en andere vooraanstaande partijen hun handtekening onder dit pleidooi hebben gezet?

Tuurlijk realiseer ik me dat de bouw voor een gigantische uitdaging staat. Tot 2021 moeten er ieder jaar oplopend zo een 60.000 tot 75.000 huizen bijgebouwd worden. De procedures zijn traag en de ruimte is beperkt. En natuurlijk eisen we veel van deze bouwers. We willen dat ze circulair bouwen, met goede materialen en richting 2021 krijgen ze ook nog de Beng norm op zich af. Een norm die van bouwers vraagt dat ze zo goed als energieneutraal bouwen. Ondertussen zijn de financieringsconstructies lastig en loopt de wet nog mijlenver achter de ontwikkeling aan. Om nog maar niet te zwijgen over het ontbrekende potentieel aan vaklui. 50000 missende arbeidskrachten! En natuurlijk zeg je dan als bouwer het liefst: “Jongens, er komt al zoveel op ons af, laat ons even”

Maar tegen jullie wil ik toch echt het zelfde zeggen wat ik 3 keer per week in kleine zaaltjes in Nederland aan bestuursleden, raadsleden, burgers en ondernemers, (waaronder zeer veel enthousiaste bouwers, god wat zit daar een creativiteit en energie!) vertel. En dat is, We zijn volstrekt niet serieus op pad om onder die 2 graden te blijven. Als we dat zouden doen, zou alles nu aan het veranderen zijn. in onze openbare ruimte zouden we overal duurzame energie productie zien oppoppen, zonnepanelen op ieder huis, windmolens in velden. We zouden anders werken, reizen en wonen. Het is een gigantische opgave. Niet alleen de bouw moet om maar ook de burger, de industrie, de energiesector. Dit is ingrijpend voor iedereen. En iedereen heeft het druk en zwaar. Maar als we serieus zijn over die transitie moeten we elkaar helpen. Harder lopen dan we denken te kunnen. Elkaar blijven inspireren en verbazen.

In de aankomende 32 jaar moeten we 9 miljoen gebouwen van aardgas af halen. Daarvoor hebben we gelukkig veel mooie alternatieven. De mogelijkheden rond duurzaam gas worden groter en all-electric, warmtenetten en isolatie verbeteren zich met de dag. We hebben dus een prachtig palet in handen om op te innoveren, te verbeteren en prijzen te laten zakken. Uitdagend? jazeker! Maar als ik naar de bouwers kijk die hiermee werken ook een ongelooflijk feest. Het is leuk om duurzame ondernemers te zien die oprecht trots zijn op hun vak en daarvoor ook worden beloond. De tijd is rijp want mensen vragen om deze gasloze huizen.

Er moeten dus 9 miljoen gebouwen in 32 jaar van het aardgas af. Dat is 280.000 gebouwen per jaar, maar omdat we in 2021 pas daadwerkelijk in de gebouwde omgeving zullen beginnen omdat deze het lastigst is, zijn het er feitelijk 310.000 per jaar, 6000 per week. In dit licht is het onbegrijpelijk als Neprom ervoor pleit ook pas daadwerkelijk in 2021 te beginnen met gasloos wonen. En dus in de tijd dat er in Nederland zo een 200.000 huizen bijgezet worden, een beetje te beginnen met 50.000 huizen gasloos. Vanuit het perspectief van de middenmoot van de bouw snap ik dit pleidooi. Maar vanuit de volledige opgave is het volstrekt kansloos.

Het pleidooi van Groen Links en de VNG, door u als symboolpolitiek bestempelt, vraagt om vanaf 1-1-2019 voor de nieuwbouw een Nee geen aardgas, tenzij het niet anders kan, in te voeren. Dit betekent dat aannemers echt moeten onderzoeken of de nieuwbouw aardgasloos kan. Daar waar ze zich nu tot grote frustratie van gemeenten, verschuilen achter dat het kan niet. Uw pleidooi om het nee tenzij principe niet eerder dan 2021 in te voeren, en de belofte om aan het einde van deze kabinetsperiode (na 2021!) jaarlijks 50.000 van de 75000 huizen aardgasloos op te leveren, biedt hier geen enkel antwoord op. Hiermee blijft Nederland hangen aan het tempo van de minst innovatieve en langzaamste bouwers. Een zeer ongewenste situatie.

Ik roep dan ook alle innovatieve koplopers onder de leden van Neprom op die vinden dat we wel sneller moeten bewegen dan 2021 de “symboolpolitiek” van VNG te ontarmen. Ik nodig ze ook van harte uit in Zuid-Holland waar vanaf 2018 op aardgas bouwen door de provincie als ongewenst wordt gezien en actief wordt afgeraden. En voor Neprom leden die kennis ontberen, raad ik ze van harte aan om in steden als Delft, Dordrecht, Westland en al onze andere prachtige steden te komen kijken hoe nieuwbouw innovatief kan waardoor zowel collectieve warmteoplossingen, individuele toepassingen en vergaande isolatie tot prachtige projecten leiden.

15/01/2018 – Reactie NEPROM in Financieel Dagblad: “Aardgasvrije nieuwbouw vergt consistent Rijksbeleid”

Opinie | Jan Fokkema, directeur van de Nederlandse vereniging van projectontwikkelingsmaatschappijen (NEPROM).

Nederland moet van het aardgas af en dat wordt steeds prangender. In de eerste plaats vanwege de klimaatdoelstellingen, maar in toenemende mate ook vanwege de aardbevingen in Groningen. Een groot gedeelte van het Nederlandse aardgas wordt in woningen gebruikt voor ruimteverwarming en warm tapwater. In de komende decennia moet de totale woningvoorraad aardgasvrij worden; dat is een enorme opgave. De samenleving, de politiek en ook projectontwikkelaars verenigd in de NEPROM willen dat de nieuwbouw daar het voortouw in neemt.

De leden van de NEPROM hebben in 2008 besloten om voorop te lopen in het reduceren van het energiegebruik in de nieuwbouw. Samen met zusterorganisaties Aedes, Bouwend Nederland en NVB-bouw en in nauwe samenwerking met het Rijk is een ambitieus programma gestart. Daarmee bereiken we dat vanaf 1 januari 2020 alle nieuwbouwwoningen energieneutraal zijn, door onder andere uitstekende isolatie, vernieuwende installatieconcepten en opwekking van duurzame energie. Dat betekent dat de nieuwe woningen dan geen CO2-uitstoot meer veroorzaken en ook dat ze aardgasvrij zijn.

De koplopers in de sector draaien hun hand niet meer om voor de ‘all electric’-woning, voorzien van warmtepomp en zonnepanelen. Dus zonder aardgas. Toch vergt de transitie naar energieneutrale, aardgasvrije nieuwbouw nog aanzienlijke inspanningen van projectontwikkelaars en corporaties, maar vooral ook van de bouwers, de installatiesector en de toeleveranciers.

Ook voor de kopers en huurders van die energieneutrale woningen brengt het veranderingen met zich mee. Het kan niet anders dan dat de overgang naar energieneutrale en aardgasvrije nieuwbouw met aanloopproblemen gepaard zal gaan.

Niet onbelangrijk is dat de kosten van energieneutrale huizen hoger zijn dan van de huidige nieuwbouwwoningen met een hr-ketel. Gemiddeld ongeveer 15.000 euro per woning, afhankelijk van type en situatie. Deze meerkosten kunnen in zeven tot tien jaar terugverdiend worden door de bewoners. Dat wil overigens niet zeggen dat elke bewoner in staat of bereid is om die meerprijs bij de aankoop of in de huur te betalen.

Projectontwikkelaars, beleggers, woningcorporaties moeten alles op alles zetten om de transitie naar energieneutrale, aardgasvrije nieuwbouw zo voorspoedig mogelijk te laten verlopen. In alle nieuwbouwwijken en -projecten moeten gemeenten, opdrachtgevers en andere betrokkenen om tafel om te bezien of en op welke wijze gebouwd kan worden zonder aardgasaansluiting.

Van groot belang daarbij is dat de leerervaringen worden afgetapt en breed verspreid en dat er snel wordt bijgestuurd als aanloopproblemen en kinderziektes daartoe aanleiding zouden geven. Een noodzakelijke voorwaarde is consistent Rijksbeleid.

18/01/2018 – Reactie Maya van der Steenhoven, directeur programmabureau Warmte Koude Zuid-Holland

Allereerst wil ik Jan Fokkema complimenteren met zijn reactie in het FD  (Nieuwbouw aardgasvrij – Financieel dagblad, 16/01/2018). Deze reactie is compleet anders dan de reactie van Neprom richting de Tweede Kamer vorige maand. Hierin noemde de Neprom een versnelde wetswijziging voor gasloze nieuwbouw nog “symboolpolitiek”. De reactie kwam erop neer dat iedereen vooral even moest wachten tot het moment dat de projectontwikkelaars er klaar voor waren. Een geluid wat door velen als zeer zorgelijk en meestribbelend werd ervaren. Deze reactie in het FD laat zien dat ambitieuze koplopers ook deel uitmaken van de Neprom en dat niet de langzaamste het tempo bepalen. De wens van de Neprom om vanaf 1 januari 2020 wel degelijk alle nieuwbouw aardgasloos te bouwen is dan ook te prijzen.

Toch wil ik Neprom en haar koplopers aansporen nog ambitieuzer te zijn. Niet omdat ik de uitdaging van de projectontwikkelaars niet serieus neem. Ik begrijp hoe lastig het is om een hele sector om te turnen naar aardgasloos bouwen. Ik voer deze discussie al een tijdje. Maar ik denk dat er geen mooier moment is om te starten met aardgasloos bouwen dan nu.

Beste Neprom, kunnen we elkaar vinden door de streefdatum voor de start met gasloze nieuwebouw op 1 januari 2019 te zetten? Dan hebben jullie nog een vol jaar om te leren en te ontwikkelen en bestaande bouwplannen om te vormen. En mocht je zeggen, wat maakt dat ene extra jaar nou uit? In dit ene extra jaar worden 60.000 tot 80.000 extra woningen op aardgas gebouwd. En dat botst met het belang van Groningen en het klimaat. Die belangen die we beiden zo belangrijk vinden.

Jan, in jouw reactie zeg je dat we moeten wachten omdat kopers er nog niet voor klaar zijn, ze zouden de extra kosten niet willen betalen. Daarnaast voer je aan dat er nog meer geleerd moet worden over gasloos bouwen. Ik heb hier vragen bij, waar ik zo op terugkom, maar daarnaast doe ik je eerst graag een aanbod. Want ik help graag om de bezwaren die jouw leden hebben bij 2019 weg te nemen. Ik denk namelijk dat de maatschappelijke kosten van uitstel hoger zijn, dan de individuele overlast voor de projectontwikkelaar. We moeten elkaar dus in een optimum kunnen vinden.

Terugkomend op mijn vragen. De eerste vraag gaat over uw stelling dat kopers de kosten niet zouden willen dragen. Alhoewel mij dit verbaast in een markt die langzaam overspannen raakt, zou ik toch willen vragen hoe jullie dat weten. Want ik hoor heel veel klachten van kopers die wel willen, maar die te horen krijgen dat het niet kan. Of dat het te duur is, zonder dat ze een reëel aanbod wordt gedaan.  En van aannemers die gasloze woningen aanbieden krijg ik te horen dat de verkoop ervan geen probleem is. Hoe zit dit dan? Hebben jullie cijfers van onverkoopbare nieuwbouwwoningen die gasloos zijn? En wat zou ik kunnen doen om jullie te helpen dit op te lossen?

Daarnaast vraag ik me af of het besef bij de leden van Neprom is ingedaald, dat heel Nederland in de aankomende 30 jaar van aardgas af gaat. En dat met name de nieuwbouwwijken niet de wijken zullen zijn die het moeilijkst zijn en het laatst van aardgas af zullen gaan. De 60.000 tot 80.000 kopers van deze woningen zullen dus binnen een niet al te lange periode alsnog van aardgas af moeten. Het is zeer reëel dat de kosten daarvan hoger zijn dan dat ze nu zouden zijn. Geen enkele gemeente zal kunnen volhouden dat bestaande wijken tegen hoge kosten van aardgas af moeten, terwijl de net gebouwde nieuwbouwwijken de dans ontspringen. Alleen maar omdat ze het bij aankoop niet hebben gedaan. Projectontwikkelaars die nu 15.000 euro uitsparen voor aardgasloos bouwen, zijn dus vooral bezig de rekening te verleggen naar de toekomst en de kopers van nieuwbouwwoningen op hogere kosten te jagen. Hoe eerlijk is dat? Hoeveel kopers zullen het waarderen dat de projectontwikkelaars ze deze informatie bij verkoop hebben onthouden? Dit is weliswaar voor de ontwikkelaar goedkoper, maar niet voor de maatschappij. Hierbij denk ik alleen maar aan de onnodige investeringen in de gasinfrastructuur.

Daarnaast hoor ik regelmatig verhalen over kopers die vragen om gasloos bouwen, maar de gekste redenen krijgen te horen waarom het niet zou kunnen. Bijvoorbeeld het feit dat warmtepompen teveel lawaai zouden maken. Ik vraag mij dus af hoe goed kennisuitwisseling werkt. Het is mooi dat daar een goed programma voor is, maar mijn indruk is dat er een flink aantal projectontwikkelaars, aannemers en bouwers is, dat zich nog verschuilt achter drogredenen om niet over te hoeven gaan op gasloos bouwen. Hoe wordt deze groep aangejaagd om hier veranderingen op aan te brengen? Zijn deze partijen in 2020 dan wel klaar?

En omdat ik ervan overtuigd ben, na het spreken van een aantal van jouw leden, dat een groot gedeelte van jouw leden eigenlijk heel graag gasloos wil bouwen, ga ik jullie helpen. Samen met Milieudefensie beginnen wij volgende maand de website #meeraangasvast. Een website waarin wij in beeld zullen brengen welke nieuwbouw is gepland, of deze op aardgas gaat en wat de redenen achter deze keuze zijn. Wij gaan jullie helpen om de argumenten van deze projectontwikkelaars om niet gasloos te bouwen, aan koplopers voor te leggen en te laten zien hoe het wel kan. Wij kennen talloze goede voorbeelden van projectontwikkelaars die gasloos bouwen, waarbij kopers zeer tevreden zijn. Al deze lessen zullen wij het komende jaar delen met diegenen die dat nog niet snappen.

Als jullie tegen falend overheidsbeleid aanlopen, zijn we er ook voor jullie om samen op te trekken en dat te regelen.

Vinden we elkaar zo?