Bijeenkomst lage temperatuur Warmtenetten op 6 maart 2019

Woensdag 6 maart vond in het Provinciehuis in Den Haag een bijeenkomst plaats over lage temperatuur warmtenetten. Een breed scala aan presentaties zorgde voor kennisuitwisseling onder experts op dit terrein.

De middag werd geopend door Maya van der Steenhoven, die ruim 40 deelnemers welkom heette en sessieleider Sonja van Vooren introduceerde.

Christiaan van Soest van DNVGL presenteerde als eerste de tussen resultaten van het TKI project WINST (Warmte Infrastructuur Nederland met verlaagde Systeem Temperatuur). In totaal worden 4 bestaande wijken geanalyseerd op de total cost of ownership en de kosten om van hoge temperatuur naar lage temperatuur te transformeren. Belangrijke conclusies voor de eerste 2 wijken zijn dat:

* Warmtenetten met 70-40 graden temperatuur goedkoper zijn dan all electric.

* De CO2-reductie maximaal 80% is (door inzet gas hulpwarmtecentrale voor de piekvraag).

* De wijk-voor-wijk aanpak ten koste gaat van de optimalisatie op regio niveau.

Augustus 2019 wordt het eindrapport voor 4 wijken verwacht.

Boudewijn Janse de Jonge van Eneco presenteerde vervolgens hoe Eneco bijdraagt aan de ambitie van de gemeente Utrecht om een klimaat neutrale stad te worden. Hiertoe zal het warmtenet dat 4.000.000 GJ warmte produceert en levert aan 54.000 klanten worden verduurzaamd onder meer door de ontwikkeling van de grootste hoge temperatuur warmtepomp van 25 MWth in Nederland, die het effluent van de RWZI tot 70 graden verwarmt, waarmee in 10% van de warmtevraag kan worden voorzien. Dit project wordt in partnership met Hoogheemraadschap gerealiseerd.

Marcel Klootwijk van ETP heeft zijn visie dat een lage temperatuur warmtenet altijd een hoge temperatuur warmtepomp nodig heeft in de gebouwde omgeving geïllustreerd met een overzicht van de verschillende combinaties van warmtepompen met duurzame bronnen en de verschillen tussen een groot hoger temperatuur warmtenet (90-45 graden) en een klein lager temperatuur warmtenet (65-35 graden). Het publiek werd verrast door de hoge COP’s en de lage elektriciteit verbruiken van de nieuwe industriële hoge temperatuur warmtepompen voor warmtenetten, die hij ontwikkelt. Volgens hem kan de complexiteit beheersbaar worden gemaakt door focus te leggen op centrale warmtepompen in warmtenetten die vervolgens efficiënter kunnen worden gemaakt en beter kunnen worden beheerd dan de individuele systemen in de woningen.

Marcel Elswijk van Energygo presenteerde een overzicht van Koele warmtenetten (KOWA) en enkele voorbeeld projecten uit de praktijk. In 2020 worden het handboek technisch ontwerp, de decision support tool voor multi stakeholder NCW, Wakowiki Info en Programma van Eisen Demonstratie energie-innovatie (DEI) gewenst als resultaten van dit project.

Voorbeelden van koele warmtenetten in ontwikkeling zijn: Buiksloterham Integrated Energy Systems (BIES), Waterpolder Haarlem met restwarmte benutting van een datacenter, de

Proeftuin Aardgasvrij in Brunssum met een smart grid van Mijnwater Heerlen en Kerkelanden te Hilversum met TEA.

Pieter Hameetman van F€IN Lab heeft geïllustreerd dat kosteneffectiviteit op basis van een rekenmodel niet leidt tot een gedragen besluit. De strategische context van een warmtebedrijf bestaat uit bewonersprofielen, een productmix, een mix van technieken en een mix van bronnen. Deze worden doorvertaald naar klantprocessen, geldstromen, rekemodellen en business modellen. Met een praktijkvoorbeeld van 88 label C woningen van 89m2 laat hij zien dat de gasverbruiken variëren van ca. 463 tot 3.500 m3 per jaar. Dat is terug te leiden tot 5 typen bewoners die variëren van zeer zuinig tot zeer warmteminnend. Verassend was de illustratie dat de positie van de woning (bv onder het dak op de hoek) nauwelijks maatgevend was voor de verwachte verbruiken. De meeste transitierekenmodellen houden hiermee geen rekening.

Matthijs Hisschemoller van DRIFT heeft samen met de sprekers en alle deelnemers als hekkensluiter verkend wat de gamechangers zijn voor lage temperatuur warmtenetten.

Naast de technische uitdagingen op het gebied van warmtepompen, spelen ook de economische (geldstroom over 30 jaar managen en wie moet wat betalen), ruimtelijk inpasbare (in de woning versus in de wijk een warmtepomp), beleid (wet en regelgeving is onvoldoende faciliterend en veelal volgend aan de ontwikkelingen), bestuur (governance en rol gemeenten moet helder zijn en voldoende geëquipeerd) en bovenal is draagvlak van de bewoners door eenvoud, transparantie en rekening houdend met menselijke verschillen belangrijk.

 

15 Oktober 2018 – Grote Warmtetransitiebijeenkomst

Maya van der Steenhoven – de dagelijkse praktijk van de warmtetransitie

Nienke Homan  – dilemma’s in het Groningse proces

Anne Janssen – de kracht van de bewoners

Energy Justice and Controversies 

Leonie Jansen van VNG – de complexiteit en dynamiek van de Klimaattafel Gebouwde Omgeving

Annie van de Pas – het belang van burgerparticipatie, lokale initiatieven en samenwerking met gemeenten

Max Brouwer – onderzoek warmtetransitiemodellen

Roosmarijn Sweers – warmtevisie Drechtsteden

Jeanette Voets – samenwerking met stakeholders

Remko Zuidema – duurzame keuzes in nieuwbouw

 

20 September 2018 – Bijeenkomst Lage Temperatuur Warmtenetten

Benno Schepers – CE Delft 

Miel Karthaus – kbng

Louis Hiddes – Mijnwater

Martijn Bos – Itho Daalderop

Herman Velvis – IF Technology

Richard van Ballegooijen – Ennatuurlijk

Anne van der Marel – Uniper

Ronald Schilt – Merosch